Ψυχοσωματικά συμπτώματα άγχους πλήττουν την υγεία μας καθημερινά. Μην τα αγνοείτε!

 

imagesΤης Σωτηρίας Τακτικού MSc Κλινικής Ψυχολόγου Παιδοψυχολόγου

Δεν είναι λίγες οι φορές που όλοι μας έχουμε νιώσει δυσφορία, έντονη ενόχληση ή σωματικό πόνο χωρίς να ξέρουμε πού οφείλεται. Εκφράσεις «έχω έναν κόμπο στο στομάχι» ή «η καρδιά μου θα σπάσει» όταν έχουμε άγχος, αλλά και «νιώθω ένα βάρος στο κεφάλι μου» ή «δε μπορώ με τίποτα να κοιμηθώ» σε περιόδους θλίψης, είναι κάτι παραπάνω από συνηθισμένες. Αυτά είναι μερικά από τα καθημερινά παραδείγματα που δείχνουν την άμεση και άρρηκτη σχέση που έχει η ψυχική μας κατάσταση με το σώμα μας.

Άγχος και σωματικά συμπτώματα

Αν παρατηρήσουμε πότε γίνονται πιο έντονα τα σωματικά συμπτώματα που μας προκαλούν δυσφορία, θα δούμε ότι αυτό συνήθως συμβαίνει σε περιόδους έντονου άγχους. Όταν νιώθουμε άγχος, το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) ενεργοποιείται, το σώμα εκκρίνει αδρεναλίνη και κορτιζόλη, ώστε να είναι σε ετοιμότητα να αντιμετωπίσει τον «κίνδυνο». Η εγρήγορση για δράση επιτυγχάνεται με την αύξηση της αρτηριακής πίεσης, τους γρήγορους καρδιακούς παλμούς και την ένταση των μυών. Επομένως, το άγχος καταπονεί το σώμα μας, στέλνοντας άσκοπα σήματα κινδύνου και απορυθμίζοντας τις βιολογικές λειτουργίες του οργανισμού, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται σωματικά συμπτώματα δυσλειτουργίας.

Ο οργανισμός μας είναι σχεδιασμένος με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να διαχειριστεί συγκεκριμένες ποσότητες άγχους, ενώ, όταν τα επίπεδα του άγχους μεγαλώνουν δραματικά, τα δυσάρεστα αποτελέσματα είναι αναπόφευκτα.

Ο τρόπος, όμως, που το στρες επιδρά στο σώμα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, γι’ αυτό και οι ψυχοσωματικές αντιδράσεις ποικίλλουν τόσο πολύ. Κάποιοι άνθρωποι υποφέρουν από γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, άλλοι από ημικρανίες, άλλοι από κρίσεις πανικού ή άλλοι από αϋπνίες. Η ευαλωτότητα του ατόμου σε κάποιο σημείο του σώματος ή σε κάποια λειτουργία του οργανισμού, ως επίπτωση του άγχους, είναι πιθανό να οφείλεται σε κληρονομικούς παράγοντες. Συνήθως, όμως, οι ψυχολογικές παράμετροι του άγχους επηρεάζουν καθοριστικά τις σωματικές εκδηλώσεις.

 

Οι κίνδυνοι του «εσωτερικευμένου» άγχους

 

Πιο συγκεκριμένα, εκτός από το άγχος που όλοι κατανοούμε και μπορούμε να εντοπίσουμε πότε μας κατακλύζει, υπάρχει και το εσωτερικευμένο άγχος, το οποίο αποτελεί και τη ρίζα των ψυχοσωματικών ασθενειών. Πολύ συχνά, λόγου χάρη, εξαιτίας των έντονων ρυθμών της καθημερινότητας μπορεί κάποιος να δηλώνει ότι δεν είναι αγχωμένος, αλλά την ίδια στιγμή να βιώνει μια δυνατή ημικρανία. Σε περιπτώσεις σαν αυτή, το σώμα «εκφράζει» αυτό που δε μπορεί να ειπωθεί με λόγια. Όταν κάποιος δυσκολεύεται να εξωτερικεύσει τα δυσάρεστα συναισθήματα του, όπως το άγχος, το φόβο ή τη θλίψη του, το σώμα βρίσκει μια «έξοδο κινδύνου» και τα συναισθήματα αυτά σωματοποιούνται. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι ψυχοσωματικές αντιδράσεις εντείνονται όχι μόνο λόγω απωθημένων συναισθημάτων και δύσκολων συνθηκών ζωής, αλλά και εξαιτίας επιθυμιών ή προσδοκιών που δεν εκπληρώθηκαν. Με τον τρόπο αυτό, όσα νιώθουμε και δεν εκφράζονται, «ξεσπούν» στο σώμα μας.

Οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν δύσκολη καθημερινότητα, στρες, αναποδιές στη δουλειά ή απογοητεύσεις σε προσωπικές σχέσεις. Το σημαντικό δεν είναι να στοχεύουμε στην εξάλειψη του άγχους-αυτό θα ήταν παράλογο- αλλά στην έγκαιρη και επαρκή διαχείρισή του. Επομένως, αντί να «κουβαλάμε» το δυσβάσταχτο βάρος του συνεχούς και επώδυνου αυτού συναισθήματος, είναι προτιμότερο να το αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά.

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Όταν βιώνουμε έντονα ψυχοσωματικά συμπτώματα οφείλουμε κατ’ αρχάς να επισκεφθούμε έναν γιατρό και να κάνουμε τις απαραίτητες εξετάσεις, για να μειώσουμε την πιθανότητα βιολογικής υπόστασης των συμπτωμάτων αυτών. Αφού αποκλειστεί αυτή η εκδοχή, είναι σημαντικό να απευθυνθούμε σε εξειδικευμένο κλινικό ψυχολόγο ώστε να εντοπιστεί η ρίζα των αρνητικών συναισθημάτων και να καταπολεμήσουμε με τη βοήθεια του ειδικού τα δυσφορικά μας συμπτώματα.

 

Μέσα από τις συναντήσεις με τον ειδικό στοχεύουμε στο να:

-Αναγνωρίσουμε με ποιον τρόπο επηρεάζει το άγχος τον οργανισμό μας

-Εντοπίσουμε τις αιτίες των σωματικών ξεσπασμάτων που προκαλεί η ψυχική μας ένταση

-Μειώσουμε τα δυσάρεστα σωματικά συμπτώματα που προξενεί το στρες

-Αντικαταστήσουμε δυσλειτουργικές συμπεριφορές με άλλες πιο βοηθητικές

-Αποκτήσουμε τα απαραίτητα «εργαλεία» για την αποτελεσματική διαχείριση του άγχους, βάσει των προσωπικών μας αναγκών.

Η γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία είναι μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση θεραπείας ψυχικών διαταραχών η οποία συνδυάζει την γνωσιακή θεραπεία και την συμπεριφορική θεραπεία. Σύμφωνα με την γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία οι σκέψεις, ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα επηρεάζουν τα συναισθήματα και την συμπεριφορά μας. Η γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία μέσα από τον συνεργατικό διάλογο αλλά και γνωσιακές και συμπεριφορικές τεχνικές μπορεί να βοηθήσει να ελεγχθούν και να τροποποιηθούν σκέψεις και συμπεριφορές που επηρεάζουν αρνητικά την καθημερινότητα.

 

Η ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ
Εδραίωση της σχέσης και συμμαχίας, εξήγηση του σκεπτικού της θεραπείας. Ο θεραπευτής οφείλει να ενισχύσει τον θεραπευόμενο να αισθανθεί ασφαλής στη θεραπευτική διαδικασία.

Εισαγωγή & εξοικείωση με τη διαταραχή. Αναφορά στη συχνότητα, τα συμπτώματα, τις αιτίες την ψυχοθεραπευτική/ φαρμακευτική θεραπεία της αγχώδους διαταραχής, ενστάλαξη ελπίδας. Τρόποι διαχωρισμού των βοηθητικών και μη βοηθητικών ανησυχιών, παρατήρηση και ανάλυση του πλέον σημαντικού επεισοδίου άγχους που θα αποτελέσει μέσο σύγκρισης της προόδου του πελάτη

Στοχοθεσία των αλλαγών, τι επιδιώκει ο θεραπευόμενος από την θεραπεία σχετικά με το πρόβλημα του

Συμπεριφορικοί χειρισμοί. Ο θεραπευτής εκπαιδεύει τον θεραπευόμενο σε συγκεκριμένες τεχνικές οι οποίες είναι ικανές να οδηγήσουν στον έλεγχο των επιπέδων του άγχους.
Διαφραγματική αναπνοή & Χαλάρωση
Απόσπαση της προσοχής
Έκθεση αρχικά σε νοητικές καταστάσεις
Εκπαίδευση στη διεκδικητική συμπεριφορά
Επίλυση προβλημάτων
Οργάνωση χρόνου

Γνωσιακή αναδόμηση.
Ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος συνεργάζονται για να εντοπίσουν τα δυσλειτουργικά σχήματα και τον τρόπο σκέψης και να τα αντικαταστήσουν με περισσότερο λειτουργικά

Επιτήρηση της προόδου και διαρκής αξιολόγηση των επιδιωκόμενων συμπεριφορών

Τερματισμός. Αφού έχουν επιτευχθεί οι στόχοι της θεραπευτικής διαδικασίας, ο θεραπευτής έισάγει τον θεραπευόμενο στις αναμνηστικές συνεδρίες ώστε να καταλήξουν στον ομαλό τερματισμό της θεραπευτικής συνεργασίας.