Παιδική και Εφηβική Παχυσαρκία. Η Αλήθεια πίσω από τις αναποτελεσματικές παρεμβάσεις της!

Παιδική και Εφηβική Παχυσαρκία.

Η Αλήθεια πίσω από τις αναποτελεσματικές παρεμβάσεις της!

 

Γράφει η Σωτηρία Τακτικού-  MSc  Κλινική Ψυχολόγος  Παιδοψυχολόγος

%cf%80%ce%b1%cf%87%cf%85Η παχυσαρκία είναι η πιο εύκολα αναγνωρίσιμη και η πιο δύσκολα ιάσιμη ιατρική κατάσταση. Συνιστά μια δύσκολη χρόνια διαταραχή που συχνά παρουσιάζει υφέσεις  και υποτροπές και έχει σοβαρές συνέπειες τόσο στην σωματική όσο και στην ψυχική υγεία των πασχόντων.

Ψυχοκοινωνικές επιδράσεις και συνέπειες της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας

  • Στίγμα : οι παχύσαρκοι έφηβοι και παιδιά στιγματοποιούνται από τους συνομήλικους τους και υφίστανται διακρίσεις που ισχύουν και συνεχίζονται και στην ενήλικη ζωή. Για παράδειγμα,  σε μια πρόσφατη έρευνα του HARVARD με εθνικά αντιπροσωπευτικό δείγμα σε γυναίκες  βρέθηκε – ότι μετά από 10 χρόνια γυναίκες που ήταν παχύσαρκες ως έφηβες-  είχαν χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, χαμηλότερο οικονομικό εισόδημα και χαμηλότερες πιθανότητες να μείνουν έγγαμες  σε σχέση με συνομίληκές  τους που ήταν φυσιολογικού βάρους.     Επίσης,  οι έφηβοι έχουν χαμηλότερα ποσοστά επιτυχίας στην τριτοβάθμια    εκπαίδευση και λιγότερες ευκαιρίες επαγγελματικής αποκατάστασης ως νέοι ενήλικες. Επιπλέον η στιγματοποίηση  έχει δυσμενείς επιπτώσεις και στην αποτελεσματικότητα των θεραπειών,   καθώς σύμφωνα με  έρευνες,  τα συμπτώματα της ντροπής που νιώθουν τα παχύσαρκα άτομα λόγω του στίγματος όχι μόνο δεν τα κινητοποιεί για να χάσουν βάρος αλλά έχουν την αντίθετη επίδραση- όπως για παράδειγμα-  δεν θέλουν να συμμετέχουν στις συμπεριφορές που προάγουν την υγεία.

  • Δυσκολίες στην κοινωνική και σχολική ζωή. Τα υπέρβαρα και Παχύσαρκα παιδιά θυματοποιούνται από τους συνομηλίκους , δέχονται Σχολικό Εκφοβισμό  πολύ συχνά, έχουν χαμηλότερη δημοτικότητα , έχουν λιγότερους φίλους και είναι πολύ συχνό το φαινόμενο να παρουσιάζουν ελλείμματα στις κοινωνικές δεξιότητες και άρα είναι περισσότερο απομονωμένοι από συνομηλίκους φυσιολογικού βάρους.

 

  • Αυτοεκτίμηση. Επίσης σύμφωνα με έρευνες φαίνεται ότι παρουσιάζουν σε μεγαλύτερο βαθμό μαθησιακές δυσκολίες και χαμηλότερη ακαδημαϊκή επίδοση γενικότερα.

 

 

  • Ψυχοπαθολογία. Ως φαίνεται από πολλαπλές έρευνες τα παχύσαρκα παιδιά παρουσιάζουν μεγαλύτερο ποσοστό ψυχικών διαταραχών σε σχέση με τα παιδιά φυσιολογικού βάρους. Πιο συχνά φαίνεται να παρουσιάζουν αγχώδεις διαταραχές δηλαδή κοινωνική φοβία αλλά και σωματόμορφα συμπτώματα. Επίσης είναι πιο πιθανόν να παρουσιάζουν συμπτώματα υπερφαγίας ειδικά οι έφηβοι που είναι μια διαταραχή η οποία σχετίζεται και με την διατήρηση της παχυσαρκίας και στην ενήλικη ζωή και την βρίσκουμε και σε ενήλικες παχύσαρκους ασθενείς. Σημαντική είναι και η συσχέτιση του δείκτη μάζας σώματος με την  Κατάθλιψη αλλά και  τις Διαταραχές Συναισθήματος στην παιδική και εφηβική ηλικία όπως για παράδειγμα την Διαταραχή του άγχους. Το πιο σοβαρό όσον αφορά την Ψυχοπαθολογία είναι ότι τα παιδιά και οι έφηβοι όσο διατηρούνται παχύσαρκοι τόσο οι επιπτώσεις στην Ψυχική Υγεία είναι και πιο σοβαρές.

Οποιαδήποτε Συναισθηματική Σύγκρουση μπορεί να καταλήξει στο σύμπτωμα της υπερφαγίας. Όταν υπάρχει το φαινόμενο της Υπερφαγίας καταλήγει σε Παχυσαρκία. Από αυτά τα οποία αναφέραμε προκύπτει ότι Υπερφαγία  καθώς και η ανορεξία έχουν κοινά αρχέγονα ψυχοδυναμικά αίτια. Είναι σαν ένα νόμισμα με δύο όψεις.

Βέβαια ποια όψη θα εμφανισθεί στο συγκεκριμένο άτομο εξαρτάται και από πολλούς άλλους παράγοντες ψυχολογικούς και μη.  Έτσι εξηγείται και η μεγάλη δυσκολία η οποία υπάρχει στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας στους περισσότερους ανθρώπους. Επειδή για να την αντιμετωπίσουμε, εκτός από τις διαιτολογικές και φυσικές μεθόδους, πρέπει να επιδράσουμε με Ψυχολογικές Μεθόδους στα πιο αρχέγονα στάδια του Ψυχισμού.

Κάποιος ειδικός ερευνητής της παχυσαρκίας γράφει:

«Οι περισσότεροι παχύσαρκοι άνθρωποι δεν θα αρχίσουν θεραπεία, από αυτούς που θα αρχίσουν οι περισσότεροι δεν θα χάσουν βάρος και από αυτούς που θα χάσουν βάρος, οι περισσότεροι θα το ξαναπάρουν».

Οι δυο πιο ισχυρές ενοχοποιητικές έννοιες της  παχυσαρκίας

 

  • Συναισθηματικό φαγητό:

Όταν προκύπτει οποιοδήποτε δυσάρεστο Συναισθηματικό ή Σωματικό ερέθισμα το παιδί καταφεύγει στη λήψη τροφής. Στο σημείο αυτό δεν αναφερόμαστε στο πολύ γνωστό που ακούμε ότι τρώει κάποιος όταν στενοχωριέται μόνο. Πρόκειται για κάτι πολύ πιο βαθύ όπου κανείς δεν μπορεί να αντέξει κάτι  βαρύ και διαφοροποιεί το Συναίσθημα νιώθοντας την ανάγκη να γεμίσει τον εαυτό του με κάτι.  Γι αυτό και συνήθως οι τροφές που διαλέγουμε έχουν συγκεκριμένη βιοχημική δράση όπως λιπαρά, υδατάνθρακες, τροφές που ανεβάζουν το σάκχαρο και δημιουργούν διάφορες βιοχημικές αλλαγές.

 

 

  • Stress.

Η αναγνώριση και ρύθμιση συναισθημάτων , καθώς και οι αντιδράσεις στο stress διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό  κατά τα πρώιμα στάδια ανάπτυξης του εγκεφάλου- πρώιμη παιδική ηλικία.  Συνεπώς ένα συναισθηματικά ασφαλές παιδί  αποκτά την ικανότητα για υγιή ρύθμιση των συναισθημάτων και των αντιδράσεων στο stress. Αντίθετα, η συναισθηματική ανασφάλεια ενός παιδιού το καθιστά  αδύναμο στην οργάνωση των συναισθημάτων του και κατ’ επέκταση στην οργάνωση της πρόσληψης τροφής.

 

 

   Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

 

Οι στρατηγικές πρόληψης

θα πρέπει :

  • Να ξεκινούν αρκετά νωρίς στην ζωή του παιδιού, δηλαδή από την προσχολική ηλικία
  • Να περιλαμβάνουν όλη την οικογένεια
  • Να υπάρχουν εξειδικευμένα προγράμματα συμβουλευτικής κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης και με τους δύο γονείς.
  • Να εφαρμόζονται δράσεις πρόληψης στο σχολικό πλαίσιο και στην κοινότητα.

 

Σε σχέση με  την Παρέμβαση ¨

 

  • Οι παρεμβάσεις θα πρέπει να εξειδικεύονται ανάλογα με την ηλικία του παιδιού , την σοβαρότητα της παχυσαρκίας και την παρουσία ή όχι επιπλοκών σωματικής και ψυχικής υγείας.
  • Η θεραπευτική παρέμβαση πρέπει να περιλαμβάνει πάντα την οικογένεια τόσο ως προς τις διατροφικές όσο και ως προς τις ψυχολογικές της διαστάσεις.
  • Σε ατομικό επίπεδο στοχεύει να βοηθήσει το άτομο να αναπτύξει ένα ψυχολογικό επίπεδο σκέψης , έτσι ώστε σταδιακά να αντέχει, να βιώνει και να διαχειρίζεται καλύτερα επώδυνα συναισθήματα.

 

Ο  Κλινικός  Παιδοψυχολόγος,

διενεργεί μια ολοκληρωμένη διαγνωστική εκτίμηση και διερεύνηση τόσο της κλινικής εικόνας του παιδιού όσο και του ατομικού και οικογενειακού ιστορικού.

Ιδιαίτερα σε σχέση με το παιδί  η ψυχολογική αξιολόγηση πρέπει να είναι πολυδιάστατη και να περιλαμβάνει

  • Την εκτίμηση της ύπαρξης ψυχοπαθολογίας
  • Την αξιολόγηση του επιπέδου λειτουργικότητας του παιδιού σε όλους τους τομείς της ζωής του.
  • Την αξιολόγηση των γνωστικών και των συναισθηματικών λειτουργιών του, καθώς και των διαστάσεων προσωπικότητας.

 

 

Έτσι στη εξατομικευμένη παρέμβαση από τον Κλινικό Παιδοψυχολόγο, η διαδικασία που ακολουθείται είναι η εξής :

  • Αρχικά πραγματοποιούνται πάντα μία συνάντηση με τους γονείς για την λήψη ενός ολοκληρωμένου αναπτυξιακού και ψυχοκοινωνικού ιστορικού του παιδιού.
  • Ακολουθούν μία/δυο κλινικές συναντήσεις με το παιδί/ έφηβο όπου αν κριθεί απαραίτητο χορηγούνται και ψυχομετρικές δοκιμασίες. Στη συνέχειας υπάρχει μια εκ νέου συνάντηση με τους γονείς όπου συζητούνται τα κλινικά συμπεράσματα που προέκυψαν από την ψυχολογική εκτίμηση και  η βασική προβληματική του παιδιού.
  • Αν κριθεί απαραίτητο και κατόπιν κοινής συναίνεσης ακολουθούν  εξατομικευμένες θεραπευτικές συναντήσεις- προσαρμοσμένες στην ανάγκη του κάθε παιδιού.
  • Καίριο μέλημα του ειδικού είναι η στήριξη του ρόλου των γονέων ώστε να έχουν καλύτερης ποιότητας σχέσης με το παιδί τους.
  • Ο ειδικός πέρα από την εξειδικευμένη επαγγελματική του κατάρτιση που οφείλει να έχει , είναι σημαντικό να είναι διαθέσιμος ψυχικά και ικανός να προσαρμόζεται με σεβασμό στις ανάγκες των ατόμων που έχουν ανάγκη βοηθείας.

«Η συμβολή του “ ασθενούς” είναι η ίδια του η επιθυμία του να  θεραπευτεί , επιθυμία που συνιστά την βάση της θεραπευτικής συμμαχίας».